Onsen, ryokan i obyczaje w Japonii: kąpiel, tatuaże, świątynie i stół

Do onsenu, czyli kąpieliska zasilanego gorącym źródłem, wchodzi się nago, po dokładnym umyciu się przy stanowiskach z prysznicem; baseny są rozdzielone według płci, a telefon i aparat zostają w szatni. Te zasady, opublikowane przez JNTO (Japońską Narodową Organizację Turystyczną), obowiązują zarówno w wioskach z gorącymi źródłami, jak i w ryokanach, tradycyjnych japońskich zajazdach, oraz w hotelach z naszej selekcji, które mają własne łaźnie. Przewodnik omawia kolejno zasady kąpieli, nocy w ryokanie, wizyty w chramach i świątyniach oraz posiłku.

Przed wejściem do wody

1. Zdjąć buty. Buty lub kapcie zdejmuje się przed szatnią.
2. Rozebrać się całkowicie w szatni, łącznie ze strojem kąpielowym. Szatnie są zawsze rozdzielone według płci, podobnie jak zdecydowana większość łaźni.
3. Zostawić telefon w szatni. W strefie kąpieli zdjęcia są surowo zabronione.
4. Umyć się przy stanowiskach z prysznicem, mydłem i szamponem, a następnie dokładnie spłukać. Zmyć też makijaż.
5. Przyzwyczaić ciało do temperatury, polewając się gorącą wodą: to kakeyu.

Długie włosy należy związać lub owinąć. Mały ręcznik nie trafia do wody: kładzie się go złożony na głowie lub na brzegu basenu.

W kąpieli

Należy mówić cicho, nie pływać i nie chlapać. Przed kąpielą lepiej unikać alkoholu. JNTO odradza zbyt długie siedzenie w wodzie, choć nie podaje konkretnego czasu: gdy robi się za gorąco, należy wyjść, ochłonąć i napić się wody.

W niektórych ryokanach kobiety i mężczyźni zamieniają się łaźniami wspólnymi. W Hakone Ginyu dwa baseny typu infinity, Tsuki-shiro i Tsuki-ne, są otwarte od 14:00 do 10:30 następnego dnia rano, a zamiana następuje o 22:00; w Gora Kadan o 3:00 w nocy.

Tatuaże i prywatne łaźnie

W niektórych onsenach obowiązuje zakaz tatuaży, ale coraz więcej miejsc je akceptuje. JNTO radzi sprawdzić zasady wcześniej, wybrać miejsce przyjmujące tatuaże lub zarezerwować prywatną łaźnię, kashikiriburo. Naklejki maskujące sprawdzają się tylko przy bardzo małych tatuażach. Na pokładzie guntû, pływającego hotelu na Morzu Wewnętrznym Seto, tatuaże trzeba zakrywać w częściach wspólnych, a goście z tatuażami nie mogą korzystać ze wspólnych łaźni i saun.

Prywatna łaźnia rozwiązuje sprawę. Łaźnie w ryokanach i hotelach z naszej selekcji, od kąpieli w każdym pokoju po wyłącznie łaźnie wspólne:

W Kioto Capella Kyoto ma w swoim spa trzy prywatne pokoje onsen, a Aman Kyoto ma łaźnie onsen, do których dostęp jest wliczony w każdy pobyt.

Łaźnie publiczne i podatek onsen

Wiele miejsc w wioskach z gorącymi źródłami przyjmuje kąpiących się na jeden dzień, bez noclegu. Dwa hotele z naszej selekcji dają dostęp do pobliskiej łaźni publicznej: KAI Kaga, w Yamashiro Onsen, do Ko-Sōyu, repliki łaźni z ery Meiji (1868–1912), a Azumi Setoda do łaźni yubune naprzeciwko, z gorącymi kąpielami i sauną.

Podatek onsen, gminny podatek od kąpieli w gorących źródłach, wynosi zwykle 150 ¥ (około 10 zł) od osoby za dzień; niektóre gminy pobierają inną kwotę. Może być doliczony do podanej ceny: w Gora Kadan pobiera się go dodatkowo do ceny pokoju.

Noc w ryokanie

W ryokanie obowiązuje rozkład dnia. Biuro turystyczne prefektury Nagano radzi przybyć przed 18:00, jeśli planuje się kolację na miejscu; każdy zajazd ustala własne godziny, w ryokanach z naszej selekcji od 14:00 do 16:00 na zameldowanie i od 10:00 do 11:00 na wymeldowanie. Kinjohro w Kanazawie przyjmuje gości od 16:00 do 19:00. Kolacja to zwykle kaiseki, posiłek z wielu dań, a w czasie kolacji obsługa rozkłada futony, czyli materace kładzione na tatami.

W środku:

• buty zdejmuje się przy wejściu i otrzymuje się kapcie;
• kapcie zdejmuje się na tatami, plecionych matach ze słomy, którymi wyłożona jest podłoga pokoi;
• osobne kapcie do toalety czekają przy jej drzwiach;
• yukatę, lekkie bawełniane kimono udostępniane przez zajazd, w niektórych ryokanach można nosić poza pokojem, w innych nie: zasady są wywieszone przy łaźniach, a obsługa chętnie je wyjaśni.

Dużą łaźnię wspólną, rozdzieloną według płci, nazywa się daiyokujo; prywatne łaźnie do zarezerwowania, kashikiri, bywają dodatkowo płatne, a rotemburo to łaźnia na świeżym powietrzu.

W chramach i świątyniach

W chramie shintō kłania się raz przed torii, bramą wejściową, po czym idzie się nieco z lewej lub z prawej strony środka ścieżki. Przy basenie oczyszczenia, temizuya, bierze się chochlę do prawej ręki, by opłukać lewą dłoń, potem do lewej, by opłukać prawą; następnie nalewa się wodę do lewej dłoni, płucze nią usta i wypluwa wodę obok basenu, nie przykładając chochli do ust. Przed ołtarzem: moneta do skrzynki ofiarnej, dzwon, dwa ukłony, dwa klaśnięcia, modlitwa ze złożonymi dłońmi i ostatni ukłon.

W świątyni buddyjskiej nie klaszcze się w dłonie. Kadzidło kupuje się za monetę; płomień gasi się machnięciem ręki, bez dmuchania, i modli się w ciszy. Buty czasem zdejmuje się przed wejściem do budynków, a na miejscu są półki lub torby. Niektóre świątynie zakazują zdjęć w środku: informują o tym tabliczki. W chramach i świątyniach Kioto i Nary obowiązują te same zwyczaje.

W Gion, dzielnicy herbaciarni w Kioto, mieszkańcy proszą odwiedzających, by bez zgody nie zatrzymywali, nie dotykali, nie śledzili, nie fotografowali ani nie filmowali geiko ani maiko, czyli artystek tradycyjnych sztuk i ich uczennic. Na teren prywatny, na którym obowiązuje zakaz fotografowania, nie wolno wchodzić bez pozwolenia; za wtargnięcie grozi grzywna do 100 000 ¥ (około 2 480 zł).

Przy stole, w pociągu i napiwki

• Przy stole sushi można jeść palcami; w sosie sojowym macza się rybę, nie ryż. Głośne wciąganie makaronu jest dopuszczalne; zostawianie jedzenia na talerzu jest źle widziane. Można poprosić o sztućce inne niż pałeczki, choć tradycyjne restauracje nie zawsze je mają.
• W pociągach i autobusach należy mówić cicho, wyciszyć telefon i unikać rozmów telefonicznych. Resztę zasad podróży shinkansenem omawia nasz przewodnik Pociągi w Japonii.
• Napiwki w restauracjach, taksówkach i hotelach zostawia się rzadko. Prywatnemu przewodnikowi można dać napiwek dyskretnie, w kopercie.